Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017


 Η  ν έ α  γ ε ν ι ά   

Ερώτημα : Καλά εμείς προλάβαμε και ζήσαμε χαρές.  Οι νέες γενιές θα προλάβουν να νιώσουν τις ίδιες; Η απάντησή  μου, στο ερώτημα αυτό, είναι ότι η κάθε γενιά ορίζει τη μοίρα της. Κι εμείς από το τίποτα ξεκινήσαμε. Πίσω μας ένας σκληρός πόλεμος και στη συνέχεια ο οδυνηρός εμφύλιος σπαραγμός. Με στερήσεις και δυσκολίες, με συνεχή αγώνα ο καθένας έστρωσε ένα δρόμο. Τίποτα δε χαρίζεται στη ζωή, το κάθε τι θέλει τον κόπο του. Αυτός ας γίνει μάθημα και στους σημερινούς νέους. Βεβαίως υπάρχουν κι αυτοί που τα βρήκαν έτοιμα ή -ακόμα χειρότερα-  αυτοί που με άνομο τρόπο «έλυσαν» το πρόβλημά τους. Δεν τους ζηλεύω. Ξέρω ότι πίσω από αρκετές σημερινές περιουσίες κρύβονται ανομήματα ασυγχώρητα των ιδίων ή προγόνων τους . Όμως δε βρίσκεις άκρη με αυτές τις περιπτώσεις. Προσωπικά ευελπιστώ ένας νέος να κάνει μόνος τη δική του πορεία και να νιώσει τη χαρά της δημιουργίας. Μέσα σε αυτήν την πορεία θα σφυρηλατήσει και τον χαρακτήρα του. Θα γίνει δημιουργικό άτομο μέσα στο κοινωνικό σύνολο.

Η πείρα μου λέει ότι η φιλοδοξία κινητοποιεί τον άνθρωπο, Η φαντασία πλάθει το καινούριο όραμα,   η δύναμη και η πίστη παράγουν νέο έργο. Αυτή η αλληλουχία δημιουργεί τη νέα ελπίδα Πρέπει όμως ν’ ενώσουν τα χέρια τους! Οι μοναχικές πορείες είναι συνήθως αδιέξοδες. Να νοιάζονται για τον διπλανό τους και ν’ αγαπούν τον τόπο τους να νιώθουν και να λειτουργούν σαν μέλη μιας ευρύτερης ενότητας  Τους το εύχομαι μ’ όλη μου τη ψυχή.







                           

       Η επέτειος

Τι παράξενο, αλήθεια! Πότε κιόλας κύλισε τόσος χρόνος; Σήμερα, 15 Δεκεμβρίου 2017, συμπλήρωσα τα 77 χρόνια ζωής  και προελαύνω με αισιόδοξη την ελπίδα για την ολοκλήρωση της ογδόης δεκαετίας! Αλήθεια αναρωτιέμαι. Πόσοι συνάνθρωποι στη διάρκεια της δικής μου πορείας δεν πρόλαβαν για χίλιες δυο αιτίες και λόγους να διαβούν αυτό το ηλικιακό όριο; Η αλήθεια είναι ότι παλαιότερα έβαζα για τον εαυτό μου πολύ μικρότερα περιθώρια ηλικιών. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι σ’ ένα από τα πρώτα όρια τερματισμού της ζωής μου είχα βάλει τα 33 χρόνια. Τα χρόνια της ζωής του Χριστού. Δε θυμάμαι καλά το λόγο ή δε θέλω να τον κοινολογήσω. Αλλά όταν διάβηκα αυτό το όριο άρχισε να με κατακλύζει μια αδηφαγία. Κάθε φορά που διαβαίνω ένα όριο, ζητώ άπληστα την επόμενη φάση, επεκτείνοντας έτσι την αναμονή του προσωπικού μου τερματισμού. Ίσως είναι στην ανθρώπινη φύση κάτι τέτοιο. Ο άνθρωπος κρατιέται και με την τελευταία ικμάδα του από τα κρόσσια της ζωής. Απεγνωσμένα και με κάθε θυσία. Κάποιοι αποτολμούν να τη διακόψουν με βίαιο τρόπο κι αυτοβούλως. Προσωπικά δεν είμαι βέβαιος αν αυτό είναι ένα θαρραλέο βήμα ή ανάποδα μια εκδήλωση δειλίας κι αποφυγής να αντιμετωπιστούν κατάματα τα προβλήματα. 

 Βεβαίως, ας μην τρέφουμε αυταπάτες. Το πέρασμα του χρόνου αφήνει σταδιακά, αλλά κι ασταμάτητα, τα σημάδια του πάνω στο σώμα και στον εσωτερικό σου κόσμο. Και σε μένα έχουν σωρευθεί ήδη αρκετά. Όλα αυτά τα σημάδια είναι μια πορεία αποσύνθεσης κι αποδόμησης του χαρακτήρα και των δυνατοτήτων που κατείχες στην περίοδο της ακμής σου. Θέλεις δε θέλεις ο αδυσώπητος χρόνος με το μονόδρομη πορεία του καταγράφει τις φθοροποιές συνέπειες πάνω σου και μάλιστα με μη αντιστρεπτό τρόπο.

 Μέσα μου όμως βαθιά η ψυχούλα μου μπορεί να φτερουγίζει σαν νιόβγαλτο περιστεράκι ή έστω να νομίζω ότι έτσι είναι. Είναι η νοσταλγία, είναι οι γλυκές εμπειρίες από το παρελθόν που έρχονται αδιάκοπα στο μυαλό, είναι τα απωθημένα όνειρα που δεν πραγματοποίησες, είναι οι χαμένες ευκαιρίες που πέρασαν μέσα από τα δάκτυλα σου χωρίς να γνωρίσεις τη γεύση τους. Ο απολογισμός των πεπραγμένων έρχεται αναγκαστικά ενώπιον των οφθαλμών σου. Και τότε ομολογείς το αυτονόητο. Ναι, αυτή είναι η κουτσή ή στραβή πορεία της ζωής, όμως παρ’ όλα αυτά πολύτιμη. 

15 Δεκεμβρίου 2017






Δημοσίευση: 27 Ιουλίου 2017      ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ *

Οι συνεχείς πολιτικοκοινωνικές ανακατατάξεις, η εκρηκτική εξέλιξη των επιστημών, ιδίως των φυσικών, αλλά και η αναθεώρηση των κεκτημένων γνώσεων δημιουργούν την αδήριτη ανάγκη ενός δυναμικού εκπαιδευτικού συστήματος, που θα καλύπτει το σύνολο των απαιτήσεων ενός σύγχρονου μαθητή - πολίτη του 21ου αιώνα.

Το ερώτημα, κατά συνέπεια, είναι τι πρέπει να μαθαίνουν οι μαθητές στο σχολείο κάθε εποχή. Οι σύγχρονοι μαθητές, πριν προσέλθουν στα θρανία, έχουν αποκτήσει δεξιότητες που άλλοτε θα φάνταζαν εξωπραγματικές. Οι πηγές γνώσης είναι πλέον τόσες πολλές και ποικίλες, που εγείρεται το ζήτημα της διαχείρισής τους. Τα ερεθίσματα, σχεδόν από την ημέρα της γέννησης, προέρχονται από απειράριθμες κατευθύνσεις και απαιτούν διαρκή εγρήγορση. Ο τρόπος που αντιλαμβάνονται τα παιδιά τις έννοιες παιχνίδι, γνώση, επαφή, κρίση, δράση, εφαρμογή δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο αντίληψης των προηγούμενων γενεών.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού, σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δεν μπορεί να είναι αυτός του κλασικού μεταφορέα γνώσης. Ο στατικός τρόπος διδασκαλίας, με την «αυθεντία» στην έδρα και τους βαριεστημένους δέκτες να προσποιούνται ότι παρακολουθούν, δεν μπορεί να αποδώσει. Στον εκπαιδευτικό, σήμερα, οφείλεται να παρέχεται η ευελιξία να αναπτύσσει τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τον χαρακτήρα, αλλά και, κυρίως, τη μεταγνώση. Ο εκπαιδευτικός ουσιαστικά καλείται να διδάξει τον μαθητή το πώς να μαθαίνει, να κρίνει διεπιστημονικά και να εξατομικεύει από το πλήθος των πληροφοριών που του προσφέρονται.

Μέσω ποιων διδακτικών αντικειμένων, όμως, θα κληθεί ο εκπαιδευτικός να συνεργαστεί με τον μαθητή; Η έλλειψη κινήτρων και η ανία των μαθητών αποδεικνύουν ότι τα ωρολόγια προγράμματα απέχουν από την πραγματικότητα. Ερωτήσεις όπως «Πόση Ιστορία πρέπει να διδαχθούν και ποια;», «Μήπως είναι σημαντικότερη η εκμάθηση της στατιστικής από τη γεωμετρία;», «Έχει νόημα η εμμονή στη Μηχανική, την εποχή της Πυρηνικής Φυσικής και της Αστροφυσικής;», «Πώς διδάσκω τη γλώσσα στη γενιά του Facebook και του Youtube;», «Θρησκεία ή θρησκειολογία και πώς;», «Νέες ειδικότητες, όπως μέσα επικοινωνίας, ρομποτική, επιχειρηματικότητα κ.λπ. πρέπει να εισαχθούν και σε ποιον βαθμό;», «Οι τέχνες πώς διδάσκονται;», «Πώς κατανοείται η διεπιστημονικότητα;», όπως και πληθώρα σχετικών ερωτήσεων, δεν είναι και τόσο εύκολο να απαντηθούν. Ιδίως όταν το κοινό σου είναι πολυμελές, ετερόκλητο και με αποκλίνουσες δυνατότητες. Πώς θα μεταφέρουμε στους μαθητές αξίες όπως η ηθική, η ανοχή, η προσαρμοστικότητα, η ακεραιότητα, η δικαιοσύνη, η ενσυναίσθηση; Οι αξίες αυτές δεν διδάσκονται μέσω επιβολής. Είναι αναπόσπαστο τμήμα της Παιδείας που οφείλει το σχολείο να προσφέρει μέσω της εκπαίδευσης.

Η εκπαίδευση των μαθητών στη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη, την επικοινωνία και τη συνεργατικότητα (τα γνωστά “4C”), δεν είναι ένας ευσεβής πόθος. Είναι οι προϋποθέσεις για την αποτελεσματική απορρόφηση της γνώσης και την απόδοση στην εργασία. Πώς θα αλλάξει ένα παρωχημένο, αδιάφορο και υπερφορτωμένο πρόγραμμα σπουδών; Πώς θα αλλάξει η ομογενοποίηση, που αγνοεί τις τοπικές ιδιαιτερότητες; Ποια θα είναι η αλληλουχία των μαθημάτων ώστε ο μαθητής να εξελίσσεται τόσο ατομικά όσο και ομαδικά; Και πόσο έτοιμο και επαρκές είναι το διδακτικό προσωπικό; Μπορούν μερικά σεμινάρια, με τον γνωστό τρόπο που πραγματοποιούνται, να αλλάξουν κάτι έστω και ελάχιστα; Ο σχεδιασμός του σχολείου δεν μπορεί να βασίζεται στο πόσο προσωπικό περισσεύει, αλλά στο πώς αυτό μπορεί να ανταποκριθεί στις ορατές προκλήσεις.

Το σχολείο, στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον του 21ου αιώνα, καλείται να διαδραματίσει τον πιο σύνθετο και απαιτητικό ρόλο που είχε ποτέ. Οι απόφοιτοί του πρέπει παράλληλα να έχουν τις δεξιότητες, τον χαρακτήρα, το ήθος για την ατομική και επαγγελματική εξέλιξη. Δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για καλύτερες κοινωνίες. Κι ας είμαστε στοιχειωδώς ρεαλιστές· η εκπαίδευση, ιδίως στις ανώτερες βαθμίδες, δεν μπορεί να αποκοπεί από τα κοινωνικά και εργασιακά περιβάλλοντα.

Η προσαρμογή του σχολείου στις πραγματικές συνθήκες και απαιτήσεις είναι το κρίσιμο ζητούμενο. Κι αυτός πρέπει να είναι ο γνώμονας των όποιων επιλογών. Άλλωστε, επί της ουσίας, έτσι δεν ήταν πάντοτε;

* Ο Μιχάλης Πετρόπουλος είναι φυσικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, M.Sc. στην εξειδίκευση καθηγητών Φυσικών Επιστημών, υποψήφιος διδάκτορας στο ΕΑΠ

Πέμπτη, 14 Δεκεμβρίου 2017


Η εκπαίδευση στον 21ο αιώνα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

ΓΕΝΝΗΜΕΝΟΣ το 1930, ο Γάλλος φιλόσοφος και επιστημολόγος Μισέλ Σερ είναι από το 1990 μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ.

Το ακόλουθο κείμενο είναι απόσπασμα εισήγησης που έκανε ο Σερ την 1η Μαρτίου 2011 στο Ινστιτούτο της Γαλλίας, με θέμα τις νέες προκλήσεις της εκπαίδευσης.

Ποιος παρουσιάζεται σήμερα στο σχολείο, στο γυμνάσιο, στο λύκειο, στο πανεπιστήμιο; Αυτός ο νέος μαθητής, αυτός ο νέος φοιτητής δεν έχει ποτέ του δει μοσχάρι, αγελάδα, γουρούνι ούτε κλωσόπουλο. Το 1900, η πλειονότητα των ανθρώπων εργάζονταν στο όργωμα και στη βοσκή. Το 2011, η Γαλλία δεν έχει περισσότερους από 1% αγρότες. Ο μαθητής και ο φοιτητής που σας παρουσιάζω δεν ζουν πλέον συντροφιά με τα ζώα, δεν κατοικούν πλέον την ίδια Γη, δεν έχουν πλέον την ίδια σχέση με τον κόσμο. Χωρίς εμείς να το αντιληφθούμε και σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα (εκείνο που χωρίζει τις μέρες μας από τη δεκαετία του 1970), γεννήθηκε ένας νέος τύπος ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό το αγόρι ή αυτό το κορίτσι δεν έχει το ίδιο σώμα ούτε την ίδια προσδοκία ζωής με τους προγενέστερους, δεν επικοινωνεί με τους ίδιους τρόπους, δεν ζει στην ίδια φύση, ούτε κατοικεί στον ίδιο χώρο. Και, επειδή το μυαλό του είναι διαφορετικό από εκείνο των γονέων του, γνωρίζει διαφορετικά.

Αυτά τα παιδιά γράφουν με τρόπο διαφορετικό. Τα παρακολουθώ εντυπωσιασμένος καθώς στέλνουν sms με μια ταχύτητα που τα δικά μου γερασμένα δάχτυλα δεν θα μου επέτρεπαν ποτέ να φτάσω. Δεν μιλούν πλέον την ίδια γλώσσα. Η γλώσσα έχει αλλάξει, η εργασία έχει μετασχηματιστεί. Και να που αυτά τα παιδιά έγιναν άτομα. Στο παρελθόν και μέχρι πρόσφατα, ζούσαμε ανήκοντας κάπου: ήμασταν Γάλλοι, καθολικοί, εβραίοι, προτεστάντες, άθεοι, φτωχοί ή πλούσιοι, ανήκαμε σε μια περιοχή, σε μια θρησκεία, σε μια κουλτούρα, σε μιαν ομάδα, μια κοινότητα, μια διάλεκτο, μια πατρίδα. Οντότητες που μέσα από τα ταξίδια, τις εικόνες και το Διαδίκτυο έχουν σχεδόν όλες τους γίνει συντρίμμια. Εκείνες που ακόμα επιβιώνουν κατακερματίζονται.

Το άτομο δεν είναι πλέον ικανό να συμβιώνει σε ζευγάρι και χωρίζει. Μέσα στη σχολική τάξη δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του, κινείται ή μιλάει. Οι μετασχηματισμοί που έχουν συντελεστεί και που συμβαίνουν πολύ σπάνια στην ιστορία δημιουργούν στην εποχή μας ένα μεγάλο ρήγμα, ένα ρήγμα που μπορεί να συγκριθεί με εκείνα που δημιουργήθηκαν στη νεολιθική εποχή, στις απαρχές της ελληνικής επιστήμης, στην έναρξη της χριστιανικής εποχής, στα τέλη του Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση. Στην κατώτερη άκρη αυτής της ρωγμής βρίσκονται οι νέοι, τους οποίους θέλουμε να εκπαιδεύσουμε με βάση σχήματα που ανάγονται σε μιαν εποχή στην οποία αυτοί δεν αναγνωρίζουν πλέον τους εαυτούς τους: κτίρια, αυλές, αίθουσες, αμφιθέατρα, βιβλιοθήκες, εργαστήρια και οι ίδιες οι γνώσεις υποδηλώνουν ότι ανάγονται σε μιαν εποχή (και στη συνέχεια προσαρμόστηκαν σε μιαν άλλη), στην οποία οι άνθρωποι και ο κόσμος ήσαν αυτό που δεν είναι πλέον. Τι να μεταδώσουμε; Τη γνώση.

Στο παρελθόν και μέχρι πρόσφατα, η γνώση είχε εναποτεθεί στους σοφούς. Το σώμα του παιδαγωγού έμοιαζε να είναι μια ζωντανή βιβλιοθήκη. Επειτα σιγά σιγά η γνώση άρχισε να αντικειμενοποιείται, αρχικά με τους κυλίνδρους περγαμηνής ή χαρτιού, κατόπιν με τα βιβλία και τέλος σήμερα με το Διαδίκτυο. Η ιστορική εξέλιξη του ζεύγους μέσο-μήνυμα αντιπροσωπεύει μια καλή μεταβλητή της λειτουργίας της διδασκαλίας. Επαναλαμβάνω: τι να μεταδώσουμε; τη γνώση; Να την παντού στο διαδίκτυο, διαθέσιμη, αντικειμενοποιημένη. Να τη μεταδώσουμε σε όλους; Σήμερα κάθε γνώση είναι ήδη προσιτή στον καθένα. Πώς να τη μεταδώσουμε; Αμ' έπος, άμ' έργον. Μέσω της πρόσβασης στα πρόσωπα και της δυνατότητας πρόσβασης σε κάθε τόπο, η γνώση είναι ήδη διαθέσιμη σε όλους. Από ορισμένες απόψεις έχει ήδη μεταδοθεί παντού και πάντοτε. Αντικειμενοποιημένη αλλά κυρίως διαδεδομένη και όχι συγκεντροποιημένη.

Αισθανόμαστε την επείγουσα ανάγκη αυτού του ριζικού μετασχηματισμού της διδασκαλίας, παρ' όλο που απέχουμε ακόμα πολύ από αυτόν. Εδώ και μερικές δεκαετίες ζούμε μιαν εποχή που θα μπορούσαμε να τη συγκρίνουμε με εκείνη των απαρχών της ελληνικής παιδείας, τότε που οι Ελληνες έμαθαν να γράφουν. Μιαν εποχή παρόμοια με την Αναγέννηση, κατά την οποία γεννήθηκε η τυπογραφία και διαδόθηκαν τα βιβλία. Μιαν εποχή επομένως που δεν έχει προηγούμενο, επειδή, ενώ οι τεχνικές μετασχηματίζονται, ακόμα και το σώμα μεταμορφώνεται και η γέννηση και ο θάνατος, η αρρώστια και η θεραπεία, τα επαγγέλματα, ο χώρος, το περιβάλλον και το «είναι στον κόσμο» αλλάζουν. Μπροστά σε παρόμοιους μετασχηματισμούς, θα χρειαζόταν αναμφίβολα να επινοήσουμε εξαιρετικές καινοτομίες, πέρα από τα απαρχαιωμένα σχήματα που ακόμα διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας, πέρα από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και από τα σχέδιά μας, που εμπνέονται από την κοινωνία του θεάματος.

Βλέπω τους θεσμούς μας να εκπέμπουν ένα φως που μπορεί να συγκριθεί με εκείνο των αστερισμών, που οι αστρονόμοι μας λένε ότι έχουν σβήσει εδώ και πολύν καιρό. Γιατί αυτές οι καινοτομίες δεν έχουν ακόμα γίνει πράξη; Φοβάμαι ότι η ευθύνη βαραίνει τους φιλοσόφους, στους οποίους ανήκω και των οποίων το καθήκον έπρεπε να είναι το να προβλέπουν τις μεταβολές της γνώσης και της πρακτικής και που μου φαίνεται ότι έχουν αποτύχει (...).







Εδώ και λίγες μέρες γίνονται όμορφες αναρτήσεις σε αγαπημένους ιστότοπους γύρω από το θέμα της σημασίας που έχει για τα παιδιά του Δημοτικού το πρόσωπο της δασκάλας ή του δασκάλου. Διάβασα μέσα από το Μικροί Μεγάλοι  την ανάρτηση του ιστολογίου Άμπρα Κατάμπρα  όπου η  Άννα, δασκάλα η ίδια,   περιγράφει ένα περιστατικό με ένα μαθητή να της λέει «o μπαμπάς και η μαμά είπαν πως αυτά που είπατε είναι βλακείες …» και εξηγεί γιατί αυτού του είδους η συμπεριφορά των γονιών είναι λανθασμένη. Στον αντίποδα αυτού, η Corfumum δηλώνει στο μπλογκ της συγκινημένη από τη στάση της κορούλας της, που υπερασπίστηκε με ζήλο το δίκιο της δασκάλας της και δεν άφησε περιθώρια αμφισβήτησης του προσώπου της από τη μαμά.

Όλα αυτά παίρνουν μια νέα διάσταση με τη βοήθεια της λογοτεχνίας, που μας μεταφέρει κάπου στην αρχή του περασμένου αιώνα και μας θυμίζει μια άλλη εποχή, με αυταρχικές παιδαγωγικές μεθόδους αλλά και λαχτάρα για μάθηση, δίψα για γνώση και σεβασμό  στο σχολείο, παρά την αυστηρότητα και τους περιορισμούς. Μοιράζομαι μαζί σας ένα  συναρπαστικό  απόσπασμα από το Αναφορά στο Γκρέκο του Νίκου Καζαντζάκη, στο οποίο ο μεγαλύτερος των συγγραφέων μας περιγράφει την πρώτη του μέρα στο σχολειό, τη γνωριμία του με το δάσκαλο και ένα περιστατικό που  σφράγισε στο νου του την …απόλυτη επικράτηση της πατρικής φιγούρας έναντι του δασκάλου:

H καθιερωμένη αναμνηστική φωτογραφία για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Λιδωρικίου, σχολική χρονιά 1925-26.

Νίκος Καζαντζάκης, [Πρώτη μέρα στο σχολείο με τον πατέρα]

Με τα μαγικά πάντα μάτια, με το πολύβουο, γεμάτο μέλι και μέλισσες μυαλό, μ’ έναν κόκκινο μάλλινο σκούφο στο κεφάλι και τσαρουχάκια με κόκκινες φούντες στα πόδια, ένα πρωί κίνησα για το σχολείο, μισό χαρούμενος, μισό αλαφιασμένος, και με κρατούσε ο πατέρας μου από το χέρι. Η μητέρα μου είχε δώσει ένα κλωνί βασιλικό, να τον μυρίζομαι, λέει, να παίρνω κουράγιο, και μου κρέμασε το χρυσό σταυρουλάκι της βάφτισής μου στο λαιμό.
– Με την ευχή του Θεού και με την ευχή μου… μουρμούρισε και με κοίταξε με καμάρι.

Ήμουν σαν ένα μικρό καταστολισμένο σφαγάρι

Τετάρτη, 13 Δεκεμβρίου 2017





Οι γυναίκες στην εκπαίδευση τον 19ο αιώνα

Το Δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης απευθυνόταν μόνο στα αγόρια και στόχευε στη διαμόρφωση των πολιτών του κράτους, Αποτελούνταν από τρεις βαθμίδες: πρωτοβάθμιο, δευτεροβάθμιο και τριτοβάθμιο. Μόνο στην πρώτη βαθμίδα επιτρεπόταν η φοίτηση κοριτσιών. Εννοείται ότι αυτό κυρίως αφορούσε εύπορες οικογένειες.
Tο δικαίωμα φοίτησης των Ελληνίδων στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση κατοχυρώνεται νομοθετικά με το διάταγμα του 1834. Η εκπαίδευσή τους όμως περιλαμβάνει πιο απλοποιημένα μαθήματα, ενώ απαγορεύεται η συνεκπαίδευση. Στόχος της εκπαίδευσης των κοριτσιών εκείνα τα χρόνια δεν είναι η επαγγελματική αποκατάσταση αλλά η «ηθικοποίησή» τους και η προετοιμασία για την επιτέλεση παραδοσιακών γυναικείων ρόλων ως μελλοντικές σύζυγοι και μητέρες. Η Μέση εκπαίδευση των κοριτσιών καλύπτεται από τα Παρθεναγωγεία με σκοπό να «καταστήσουν τας παιδευομένας καλάς θυγατέρας και οικοδεσποίνας» (Ζιώγου-Καραστεργίου, 1994).
Η ιδιωτική εκπαίδευση ωστόσο απευθύνεται και στα κορίτσια. Στοχεύει στη διαμόρφωση «φρονίμων δεσποινίδων» και «αρίστων μητέρων» και στην εκμάθηση της θηλυκότητας. Η ιδιωτική εκπαίδευση αποτελείται από Παρθεναγωγεία, Διδασκαλεία και Επαγγελματικές σχολές (οικιακές). Πολλά κορίτσια εύπορων οικογενειών εκπαιδεύονται στο σπίτι από ιδιώτες δασκάλους.
Επί Όθωνα ιδρύεται το 1837 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, που ήταν σταθμός για τη γυναικεία εκπαίδευση. Το διδασκαλείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας μονοπωλούσε τη γυναικεία εκπαίδευση. Με το διάταγμα στις 13/10/1861 αναγνωρίζεται επίσημα το Παρθεναγωγείο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ως Διδασκαλείο Θηλέων. Ωστόσο επειδή η γυναικεία εκπαίδευση των διδασκαλισσών είναι υποβαθμισμένη το Υπουργείο με διάταγμα στις 24 Απριλίου 1881 επεμβαίνει στη λειτουργία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και καθορίζει το σκοπό και τα παιδαγωγικά μαθήματα και αναγνωρίζει ως Διδασκαλεία του κράτους τα σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας σε Αθήνα και Κέρκυρα.
Το 1897 ιδρύεται το Διδασκαλείο Νηπιαγωγών από το εκπαιδευτικό τμήμα της «Ένωσις των Ελληνίδων». Εκπαίδευε νηπιαγωγούς, στις οποίες χορηγούνταν κρατικό δίπλωμα μετά από εξετάσεις . Τα τρία πρώτα έτη αποτελούνταν από μια τάξη, το 1900 έγινε διτάξιο και το 1908 τριτάξιο. Ως το 1920 λειτούργησαν τρία νηπιαγωγικά διδασκαλεία στην Αθήνα (Καλλιθέα), Θεσσαλονίκη και Ιωάννινα.
Από το 1886, όλο και περισσότερες Ελληνίδες ζητούν να φοιτήσουν στο Πανεπιστήμιο, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις. Την πρώτη Ελληνίδα φοιτήτρια Αγγελική Παναγιωτάτου, φοιτητές και καθηγητές την υποδέχτηκαν με τη ρυθμική κραυγή: «Σκούπα και φαράσι!.. Στην κουζίνα, στην κουζίνα!..».
Το 1894 εγγράφεται η πρώτη γυναίκα σπουδάστρια στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πολυτεχνείου, ενώ το 1901 εισάγονται οι πρώτες γυναίκες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Οι αντιλήψεις κατά της γυναικείας εκπαίδευσης οδήγησαν και σε ακραίες εκδηλώσεις, σύμφωνα με μαρτυρίες εκείνης της εποχής.
Για παράδειγμα, η δεκαοχτάχρονη Ελένη Παντελίδου, δε δίστασε να οδηγηθεί στην αυτοκτονία, γιατί το Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν της επέτρεψε την εγγραφή της στην Ιατρική Σχολή. Η ίδια σε σημείωμα της έγραφε:
«Αυτοκτονώ, διαμαρτυρόμενη δια την αδικίαν. Ο θάνατος μου ας ακουστεί ως κραυγή εις εκείνους οίτινες θεωρούν τη γυναίκα ως μεσαιωνικήν δούλην». Επίσης, μια φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών έδειρε τον καθηγητή της Γρηγόρη Βερναρδάκη στην Πλατεία Συντάγματος, επειδή διαρκώς την απέρριπτε στις εξετάσεις, έχοντας τη δεδηλωμένη γνώμη ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να γίνονται επιστήμονες. Η ανισότητα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες φαίνεται και από την αντίληψη που είχαν εκπρόσωποι του αντίθετου φύλου ότι οι γυναίκες μάθαιναν γράμματα μόνο και μόνο για να μπορούν να στέλνουν ερωτικές επιστολές. Η Ελένη Μπουκουβάλα, αναφέρει ότι η σύσταση Σχολής Θηλέων

Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017


Τα Σχολεία της Χωριστής το 19ο αιώνα (1843-1899)
Δεν ξέρουμε πότε ακριβώς λειτούργησε ελληνικό σχολείο στη Χωριστή Δράμας, αλλά από τη μελέτη των ανέκδοτων προξενικών εγγράφων και εκθέσεων, του Κώδικα της Χωριστής (1842-1916) και άλλου ανέκδοτου αρχειακού υλικού, που πραγματοποιήσαμε κατά τις επισκέψεις μας στο Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών, αλλά και σε άλλα αρχεία κρατικά και ιδιωτικά, προκύπτει ότι το πρώτο ελληνικό σχολείο της Χωριστής λειτούργησε το 1843.
Για την περίοδο πριν από το 1843 οι πηγές σιωπούν. Σύμφωνα όμως με προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων σχετικά με τη λειτουργία των σχολείων, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ένα τέτοιο «κοινό» δημοτικό σχολείο ή γραμματοδιδασκαλείο χρονολογείται από πολύ παλαιότερα. Μέχρι τότε βέβαια τα σχολεία λειτουργούσαν στο νάρθηκα της εκκλησίας. Όμως τα σχολεία αυτά ήταν τα κατώτερα δημοτικά με περιορισμένο αριθμό μαθητών. Για την ιστορία πρέπει να επισημάνουμε εδώ ότι η ονομασία του δημοτικού προέκυψε από το γεγονός ότι ανήκε στην κοινότητα και ήταν δημοσυντήρητο. Τα πρώτα σχολεία των χρόνων της Τουρκοκρατίας ήταν τα «κοινά» σχολεία ή «γραμματοδιδασκαλεία, στα οποία μαθητές διαφορετικής ηλικίας, μαζεμένοι στο νάρθηκα της εκκλησίας ή σε κάποιον ταπεινό «οικίσκο» στον περίβολο της εκκλησίας, παρακολουθούσαν τις αυτοσχέδιες παραδόσεις του μοναδικού ιερέα και διδασκάλου για μερικές ώρες την ημέρα, το πρωί συνήθως ή το βράδυ ή όποτε ευκαιρούσε από τις άλλες δουλειές ο ιερέας και διδάσκαλος του χωριού. Τα διδασκόμενα μαθήματα ήταν συνήθως ανάγνωση, γραφή, χριστιανική διδασκαλία (κατήχηση) και στοιχεία αριθμητικής. Κανένας δεν μπορεί να υποστηρίξει πως τα σχολεία αυτά λειτουργούσαν με πρόγραμμα και μέθοδο διδασκαλίας. Ο κάθε δάσκαλος και παπάς εφάρμοζε το πρόγραμμα και τη μέθοδό του, που ήταν ανάλογη με τις μορφωτικές και πνευματικές του ικανότητες. Ως βοηθητικά βιβλία ανάγνωσης χρησιμοποιούνταν τα ιερά βιβλία της εκκλησίας και κυρίως η Οκτώηχος, το Ψαλτήρι και ο Απόστολος, τουλάχιστον για τα πρώτα χρόνια λειτουργίας των σχολείων.
Στα ελάχιστα μαθήματα που διδάσκονταν για πολλά χρόνια προστέθηκαν αργότερα η Γεωγραφία, η Ιστορία, η Φυσική κ.α. Έχουμε δηλαδή μια εκπαίδευση, η οποία παρέχεται στην εκκλησία του χωριού και ουσιαστικά απέχει πολύ από το να προσφέρει και τις βασικές ακόμα γνώσεις στα παιδιά.
Επειδή διδακτήρια δεν υπήρχαν ακόμη, στεγάζονταν στους νάρθηκες των εκκλησιών, από τους οποίους πήραν και το όνομα «ναρθηκοσχολεία». Όπως γίνεται φανερό η λειτουργία των σχολείων παρουσίαζε

Δευτέρα, 11 Δεκεμβρίου 2017




Το δημοτικό σχολείο Άγιου Σύλλα Νομός Ηρακλείου

Δημοτικό σχολείο στον Άγιο Σύλλα λειτούργησε για πρώτη φορά το 1916.Ένα μικρό απλό κτήριο, μιας αίθουσας, στο κέντρο του χωριού, στέγαζε εκείνη την εποχή τα όνειρα, τις προσδοκίες, τους σκοπούς και τους στόχους της εκπαίδευσης για τους κατοίκους του Αγίου Σύλλα.

Στη θέση Τζαμί μεταφέρθηκε και λειτούργησε από το σχολικό έτος έως και το 1954 το σχολείο. Ένα κτήριο ακόμη ποιο μικρό από το προηγούμενο που με μεγάλη δυσκολία χωρούσε μαθητές και δασκάλους.

Το σημερινό διδακτήριο του Σχολείου με τη σημερινή του μορφή κτίστηκε και λειτούργησε  για πρώτη φορά το 1954.

Είναι κτισμένο στη μέση περίπου μιας έκτασης  12000 τ.μ. στο ψηλότερο και ομορφότερο σημείο του χωριού, πάνω στην κορφή του λόφου και κάτω ακριβώς από την ψηλότερη κορυφή του Γιούχτα (Δία) από όπου μπορεί να αγναντεύει όλη τη γη μέχρι τις κορφές του Ψηλορείτη, τα Αστερούσια και τη θάλασσα με το πετρωμένο θεριό , τη Ντία. Η θέα από εδώ είναι ανεμπόδιστη, απεριόριστη και καταπληκτική.



Είναι ένα  κτήριο 240 τ.μ. κτισμένο με πέτρες της περιοχής από ντόπιους τεχνίτες. Έχει τέσσερις(3) αίθουσες διδασκαλίας, μία αίθουσα Ηλεκτρονικών Υπολογιστών, ένα γραφείο για τους δασκάλους     και  μια  αποθήκη.  Ο  χώρος  που   χρησιμοποιείται    από     τους  μαθητές   σαν  αυλή    είναι  2000  τ.μ. .

Από  το  1954  και  μετά  το σχολείο  λειτούργησε ως  τριθέσιο με μια μικρή παρένθεση από το 1994 ως  το 1997  που  λειτούργησε  ως  διθέσιο. Το 1994  ενσωματώθηκε  σε   αυτό  και το 1/θεσιο  σχολείο  Τζαγκαρακίου.

Σήμερα  υπηρετούν  σε  αυτό (4) τέσσερις δάσκαλοι.



.







Κυριακή, 10 Δεκεμβρίου 2017





ΣΤΟΡΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ !!!
ΛΥΚΕΙΟ Ο ΚΟΡΑΗΣ

Το Λύκειον ο Κοραής ιδρύθηκε απο τον πανεπιστημιακό Ιωάννη Περδικάρη. Δημιουργήθηκε
την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας το 1905 και αρχικά στεγάστηκε σε άλλο κτίριο. Το κτίριο
αυτό οικοδομήθηκε το 1911. Είχε δυο εισόδους την κύρια απο την πλευρά της οδού Κοραή
και μια δεύτερη απο την οδό Μιλάτου. Σήμερα λειτουργεί ως καφετέρεια. Υπήρξε ενα από τα
πιο ιστορικά εκπαιδευτικά ιδρύματα του νησιού. Στο Λύκειον ο Κοραής οι μαθητές μάθαιναν
εκτός απο Ελληνικά, ξένες γλώσσες συμπεριλαμβανομένων και των τουρκικών. Το εκπαι-
δευτήριο διαθέτε ακόμα πλούσια βιβλιοθήκη και Μετεωρολογικό Σταθμό.

ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟ

Το Σχολικό Συγκρότημα ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟ ήταν και είναι ένα από τα σπουδαιότερα ιδρύματα
τα οποία κοσμούν την πόλη του Ηρακλείου. Βρίσκεται στην Ανατολική πλευρά του Ηρακλεί-
ου πάνω στο τείχος και συγκεκριμένα στο προπύργιο του κυρίου φρουρίου Αγίου Δημη-
τριόυ.

Το ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΕΙΟ ονομάσθηκε έτσι από τον ιδρυτή του Ιατρό Αντώνιο Γεωργίου Καπετα-
νάκη ο οποίος άφησε με διαθήκη 200.000 δραχμές σε μετρητά και όλη του την περιουσία
για την ιδρυση και λειτουργία του ιδρύματος αυτού. Ο πλήρης τίτλος του ιδρύματος σήμερα
είναι Καπετανάκειο ίδρυμα Αντωνίου και Βικτωρίας Καπετανάκη διότι και η σύζυγός του
Βικτωρία Καπετανάκη το γένος Λυσιμάχου Καλοκαιρινού, υιοθέτησε την επιθυμία του συζύ-
γου της και δαπάνησε, από δικά της χρήματα 2.500.000 δραχμές και επί πλέον κληροδότησε
μέρος της ατομικής της περιουσίας στο ίδρυμα.

Ο αείμνηστος Αντώνιος Καπε-
τανάκης στη διαθήκη του όριζε
να ανεγερθεi και ναός στο ίδρυ-
μα επ' ονόματι του Αγ. Ιωάννη
του Προδρόμου.

Σάββατο, 9 Δεκεμβρίου 2017

Μαρτυρίες Μαθητών Σχολείου Άγιου Αδριανού ( δεκαετία ’30 )
Μαρτυρία Μαλεβίτη Νικολάου
Δάσκαλος: Μητροσύλης Παναγιώτης
Πήγα σχολείο το ’29 στον Πύργο. Εκεί έκανα 2 χρόνια. Μετά πήγαμε στο σημερινό σχολείο όπου στην αρχή κλείστηκε η μια από τις 2 αίθουσες. Δάσκαλος τότε ήταν ο Μητροσύλης Παναγιώτης. Πριν ήταν δάσκαλος στο Χέλι. Ήταν μόνος με 120 μαθητές, 3 τάξεις το πρωί και 3 τάξεις το απόγευμα. Ο Μητροσύλης ήταν πολύ αυστηρός, παράξενος και δυναμικός. Δηλαδή, περισσότερο φόβο είχαμε στο δάσκαλο παρά στους γονείς. Δεν βγαίναμε έξω να παίξουμε όλη τη βδομάδα αλλά κρυφά την Κυριακή σε καμιά «σούδα» . Ακούγαμε δάσκαλο και χανόμαστε.
Ο Μητρόσυλης έμενε στο γραφείο του σχολείου ( κάποιο διάστημα έμεινε και στο σπίτι του Κατσούρη). Πολλές φορές τα μεγάλα παιδιά, τα εξωσχολικά ( Ο Αδριανός του Πα-ναή του Πάρεδρου, ο Φίλης, ο Πάνος και άλλοι), πήγαιναν και τον πείρα¬ζαν. Αυτός τότε έβγαινε με το πιστόλι και έριχνε στον αέρα. Κάθε 15 μέρες έκαιγε τα ρούχα του. Δεν τα έδινε έξω για πλύσιμο.
Μαθητές και μαθήτριες του Δημοτικού Σχολείου Αγίου Αδριανού, με τον δάσκαλό τους Παναγιώτη Μητροσύλη το 1932.
Για τα παραπτώματα των παιδιών έκανε δικαστήριο βάζοντας πρόεδρο , γραμματείς, εισαγγελέα. Εδίκαζαν και η τιμωρία συνήθως ήταν το υπόγειο. Για ένα διάστημα πρόεδρος ήταν ο Πίτουράς Θανάσης και γραμματέας ο Γεωργόπουλος Γεώργιος ή Καρκαμπάς. Ο Επιμελητής έφερνε τα παραπτώματα και αυτοί εδίκαζαν. ( Η τιμωρία ήταν συνήθως στέρηση από το παιχνί¬δι του διαλείμματος). Αν ένα παιδί δεν ήξερε το μάθημα, του έλεγε θα το γράψεις 100 φορές. Φύγε για το σπίτι σου να το γράψεις να το μάθεις και νά ‘ρθεις. Είχε και παιδιά κουρείς που κούρευαν τους συμμαθητές τους. (Οι μηχανές αυτές υπάρχουν ακόμα στο σχολείο). Κάθε απόγευμα είχε ένα μαντολίνο, έβγαινε στην βεράντα και έπαιζε. Οι υποχρεωτικές τάξεις ήταν τέσσερις.
Πριν τον Μητροσύλη, στον Πύργο ήταν μια Μελπωμένη Μητρομάρα. Δυναμική κι αυτή, αλλά οι γυναίκες ήταν πιο ήπιες. Γιατί τα μεγάλα παιδιά τραβούσαν και σουγιά. ( Είχε γίνει επεισόδιο με τον Σωτηρόπουλο το Σταύ¬ρο και τον Σωτηρόπουλο Βασίλη ή Χαχάμη που της είχαν πετάξει το μελανοδοχείο).
Επί Μητροσύλη στο σημερινό σχολείο το προαύλιο ήταν κατηφορικό Κουβαλάγανε τότε με τις σούστες αμμοχάλικο και μείς τα παιδιά του σχο¬λείου το στρώναμε με τις τσάπες. Η εργασία αυτή ήταν εθελοντική. Το οικόπεδο του σχολείου το είχε δώσει ο Μαλεβίτης Ευάγγελος του Δη¬μητρίου, παππούς μου.
Μαρτυρία Εμμανουήλ Ξυλινά
Δάσκαλοι: Ζέρβας – Σούλα Φλέσσα
Πήγα στο δημοτικό σχολείο

Παρασκευή, 8 Δεκεμβρίου 2017




Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΓΛΗΝΟΥ ΜΕ ΤΑ ΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ





Ο Δημήτρης Γληνός, τον οποίο η Ρόζα Ιμβριώτη χαρακτήρισε «προμηθεϊκή προσωπι-κότητα» ήταν ένας μεγάλος Δάσκαλος-παιδαγωγός, στοχαστής και αγωνιστής, ένας λαμπρός ολοκληρωμένος διανοούμενος, που η εξέλιξη της σκέψης του ακολούθησε τη διαδρομή «Από το Μιστριώτη στο Λένιν», όπως την είχε χαρακτηρίσει ο ίδιος σε ένα δικό του άρθρο. Η πορεία του προς τ’ αριστερά δεν ήταν στιγμιαία και πρόσκαιρη, αλλά βαθιά και καθοριστική, τόσο που δεν έκανε ποτέ πια πίσω ακόμα και μπροστά στις πιο επώδυνες συνέπειες της επιλογής του.

Αρχικά ως συντηρητικός φοιτητής στα Eυαγγελικά (1901), μετά στη Γερμανία, όπου ήρθε σε επαφή με το Γεώργιο Σκληρό και τις μαρξιστικές ιδέες. Και από την ίδρυση του Εκπαιδευτικού Ομίλου (1910), στη θητεία του σε διάφορες υψηλόβαθμες θέσεις του κρατικού μηχανισμού, που τρεις φορές διακόπηκε και αναιρέθηκε το μεταρρυθ-μιστικό του έργο και τη μετέπειτα διάσταση του με τον Δελμούζο, τον αστικό δημοτικισμό και τη λογική της μη ανάμιξης στην πολιτική, που οδήγησε τελικά στη διάσπασή του (1927). Για να ακολουθήσει το ταξίδι του Γληνού στη Σοβιετική Ένωση, η προσέγγισή του με το ΚΚΕ κι η εκλογή του ως βουλευτή του Παλλαϊκού Μετώπου. 



Από μια μικρή έρευνα στα τεκμήρια του ψηφιακού Αρχείου του ιδρύματος Γληνού διαπιστώνουμε ότι από τις αρχές του 20ου αιώνα και συνεχώς ο μεγάλος δάσκαλος παρακολουθούσε με ενδιαφέρον τις εξελίξεις στα εκπαιδευτικά πράγματα της Κρή-της. Ας δούμε μερικά: 

              Όπως αναφέρεται στην επετηρίδα του εν Σμύρνη Ελληνογερμανικού Λυκείου  1906-1911 του Γιαννίκου, ο Γληνός που εργαζόταν εκεί, παρακολουθεί το 1911 το 15μερον περιοδικόν παιδαγωγικόν «Ασπίς» όργανο του Παγκρήτιου Δημο-διδασκαλικού Συλλόγου (Εν Χανίοις Έτος Β΄) προκειμένου να πληροφορείται για όσα συμβαίνουν στην εκπαίδευση στην Κρήτη κατά την περίοδο της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας.

              Τον Αύγουστο του1927 ο Γληνός παίρνει μια επιστολή (16-8-1927) του καθηγητή φυσικών του Πρακτικού Λυκείου Χανίων, Σ. Κατάκη ο οποίος προάγεται και φοβάται ότι θα τον μεταθέσουν σε άλλο σχολείο και θα τον πάνε στο Καστέλι Κισάμου κάτι που δεν επιθυμεί. Έτσι, παρακαλεί τον Γληνό να μεσολαβήσει, επειδή έχει φίλους στο υπουργείο που θα του κάνουν αυτή τη μικρή χάρη, ώστε να μείνει στο ίδιο σχολείο όπως το θέλει, αλλιώς «απειλεί» ότι …θα παραιτηθεί! Μάλιστα ζητά από τον Γληνό να του απαντήσει για να… παρηγορηθεί!

              Στην κατάσταση των συνδρομητών (Οκτώβριος 1927) του περιοδικού «Αναγέννησις» που εξέδιδε ο Γληνός από το Σεπτέμβριο του 1926, υπήρχαν και 5 συν-δρομητές από την Κρήτη μεταξύ των οποίων ο Ανδρέας Κνιθάκης Δ/ντής Πρακτικού Λυκείου Χανίων, καθηγητής Μαθηματικός. Υπάρχει, επίσης, ένα αίτημα 4 καθηγητών του Γυμνασιακού Παρθεναγωγείου Ηρακλείου Κρήτης, για εγγραφή τους ως συνδρομητών στο περιοδικό.

              Στο αρχείο του Γληνού υπάρχει φάκελος, φτωχός σε στοιχεία, με την ένδειξη Πάνος Κορνάρος. Είναι, ως φαίνεται, από την περίοδο που ο Γληνός ως βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου συνεργαζόταν με τον Κορνάρο (καθηγητή φιλόλογο, αρχισυντάκτη του Ριζοσπάστη και στέλεχος του ΚΚΕ στην Κρήτη), ο οποίος την περίοδο εκείνη ήταν

Πέμπτη, 7 Δεκεμβρίου 2017













Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΑΣΟ ΤΟ 19Ο ΑΙΩΝΑ

Παρά το προνομιακό καθεστώς που υπήρχε στη Θάσο μετά το 1813 με τους ελαφριούς φόρους και την αναπτυγμένη τοπική αυτοδιοίκηση με τις τοπικές αρχές και τα συμβούλιά της η Θάσος παρουσιάζει μια καθυστέρηση σε ό, τι αφορά τα εκπαιδευτικά πράγματα σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις περιοχών στις οποίες η οικονομική άνθιση και τα προνομιακά καθεστώτα συνοδεύτηκαν από παράλληλη άνθιση της παιδείας και του πολιτισμού και απέκτησαν από πολύ νωρίς φημισμένες σχολές και δασκάλους.
Ιδιαίτεροι λόγοι μπορούν να αιτιολογήσουν αυτήν την καθυστέρηση και το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των Θάσιων: Ο φόβος των πειρατών και η επακόλουθη περιχαράκωσή τους στους ορεινούς τους οικισμούς καθιστούσαν πολύ δύσκολη τη συνεχή επαφή με την υπόλοιπη Μακεδονία με αποτέλεσμα να μην μπορούν να παρακολουθούν τις εξελίξεις στην παιδεία από κοντά. Αλλά και η αδιαφορία της αιγυπτιακής διοίκησης η ανυπαρξία μορφωμένων ανθρώπων και οι τοπικές διενέξεις και οι μικροκομματικές έριδες ήταν οι βασικοί λόγοι της πνευματικής καθυστέρησης του τόπου.
Οργανωμένη εκπαίδευση θα μπορούσαμε να πούμε ότι συναντάμε στο νησί μετά το 1870 ενώ μια πρώτη μνεία για οργανωμένο σχολείο φαίνεται να γίνεται μόλις το 1850 με την ίδρυση της ελληνικής σχολής. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν πολλά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι πολλοί θασίτες γνώριζαν γράμματα τα οποία είχαν μάθει σε σχολεία του νησιού πριν από το 1850. Αρχικά ένα πλήθος εγγράφων: οι ιδιόχειρες διαθήκες, των Θασίων, οι εμπορικές σημειώσεις τους, η αλληλογραφία τους οι υπογραφές των συμβαλλομένων στα ιδιωτικά πωλητήρια έγγραφα. Έπειτα οι προφορικές μαρτυρίες, όπως αυτή του Αναστάσιου Γιαξή (1877-1964) ότι ο παππούς του Δημήτριος Χ’’Γιαξής είχε φοιτήσει στο σχολείο της Παναγίας. Ο Δημήτριος Χ΄΄Γιαξής υιοθετήθηκε από τον προεστό Χ’’Γιαξή Μεταξά το 1815 και εγκαταστάθηκε στο Θεολόγο. Επομένως , η φοίτησή του έγινε πριν από αυτήν τη χρονολογία. Μια άλλη μαρτυρία που αφορά τον Αρχιμανδρίτη Καλλίνικο Σταματιάδη( )μας λέει ότι πριν το 1821 είχε φοιτήσει στο σχολείο του Καζαβητίου.
Σε μια ενθύμιση του 1765 που ήταν γραμμένη σε μηναίο της μονής του Μιχαήλ Αρχαγγέλου και που ανέγραφε: « εκοιμήθη ο δούλος του Θεού Αναστάσιος διδάσκαλος της Χώρας έτος 1765» γίνεται πρώτη φορά λόγος για την ύπαρξη δασκάλου στο νησί. Πιθανόν η Χώρα που αναφέρει να είναι ο Θεολόγος.
Στο χειρόγραφο ημερολόγιο του άγνωστου προεστού του Καζαβητίου έχουμε μια σημείωση που αναφέρεται στην πρόσληψη του δάσκαλου Μανώλη έναντι του ποσού των 500 γροσίων. Επίσης σε πωλητήριο έγγραφο του 1823 αναφέρεται ως μάρτυρας ο δάσκαλος Παπαμόσκας.
Στη Θάσο λοιπόν πριν το 1850 λειτουργούσαν σχολεία. Τα σχολεία αυτά, όπως και στην υπόλοιπη Μακεδονία είναι υποτυπώδη και στεγάζονταν σε εκκλησιαστικά κτίσματα, σε υπερώα ναών ή σε μικρά κοινοτικά κτίσματα. Είναι γνωστά ως «κοινά» ή «γραμματοδιδασκαλεία» ή «ναρθηκοδιδασκαλεία». Τέτοια σχολεία ήταν:
Στο Μεγάλο Καζαβήτι λειτουργούσε σχολείο σε εκκλησιαστικό κτίσμα που βρίσκεται στη ΝΔ άκρη του προαύλιου της εκκλησίας των Αγίων Αποστόλων. Το κτίσμα ήταν διώροφο και ο επάνω όροφος πρέπει να ήταν νεώτερη προσθήκη. Το σχολείο πρέπει να λειτούργησε και τα πρώτα χρόνια μετά την Κατοχή σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων του Πρίνου παράλληλα με το νεόχτιστο σχολείο του Κάτω Πρίνου. Στο παλιό σχολείο του Καζαβητίου φοιτούσαν οι μαθητές από Σεπτέμβρη μέχρι Νοέμβρη οπότε και μεταφέρονταν με όλο τον εξοπλισμό στο καινούριο μισοτελειωμένο κτίριο ή οι λίγο μεγαλύτεροι σε ηλικία σε κτίσμα που βρισκόταν εκεί που στεγάζεται σήμερα το κοινοτικό κατάστημα Πρίνου. Αυτό γινόταν κατά τη διάρκεια του ελιομαζώματος που κρατούσε μέχρι το Μάιο. Μετά ανέβαιναν πάλι στο επάνω σχολείο.
Και στο Μικρό Καζαβήτι λειτουργούσε σχολείο στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου έως το 1945-46 σύμφωνα πάλι με μαρτυρίες κατοίκων του Πρίνου.
Στις Μαριές, στο προαύλιο της εκκλησίας των Ταξιαρχών υπήρξε

Τετάρτη, 6 Δεκεμβρίου 2017

Η ζωή θα νικήσει
Ο ολετήρας πέρασε ως θύελλα
και ισοπέδωσε κάθε τι όρθιο
σκορπώντας αίμα και θάνατο
χωρίς διάκριση καμιά
Σίγουρος ότι η αποστολή εκτελέστηκε
επιτυχώς αφού είδε με τα μάτια του
πως τίποτε δεν άντεξε στο διάβα του
αποχώρησε ικανοποιημένος
Κι όμως οποία ψευδαίσθηση!
Μέσα από τα χαλάσματα
και την πλήρη καταστροφή
μια λάμψη ζωής ανάβει πάλι
Τη ζωή κανείς δε μπορεί να την εξαφανίσει
Είναι δυνατή, είναι ανθεκτική
Έχει τεράστιο απόθεμα υπομονής
και σαν τον φοίνικα γεννιέται πάλι….

Έχω ζήσει αρκετά χρόνια και είδα πληθώρα ανθρώπων που η κοινή γνώμη τους λάτρεψε και τους ανέβασε στο βάθρο των εκλεκτών. Όμως είδα και πολλούς απ’ αυτούς να πετιόνται στη χλεύη και τη λησμονιά. Είναι πολύ ριψοκίνδυνο να συνδέεσαι με ανθρώπους και να μπαίνεις στο κλαμπ των οπαδών τους. Καλύτερα να ακολουθείς ιδέες και αρχές. Και σ’ αυτές να μην υπάρχει συναισθηματική προσκόλληση. Η ζωή και το κύλισμα του χρόνου αλλάζει τις συνθήκες κι άρα και εσύ πρέπει να είσαι έτοιμος για τις αναγκαίες προσαρμογές


Βαρβάκειο
Αυτή είναι η ιστορία του μεγάλου πειραματικού σχολείου της πόλης

ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
To 1824, ο Ιωάννης Βαρβάκης αφήνει 700.000 ρούβλια στο κράτος προκειμένου να δημιουργηθεί «εν κεντρικόν εθνικόν σχολείον» προκειμένου να «ανακαλεσθώσιν αι τέχναι και αι επιστήμαι εις την Ελλάδα».

Το 1860 στην οδό Αθηνάς σε ένα κτίριο κόσμημα που ολοκληρώθηκε πολύ σύντομα για τα μέτρα της εποχής στεγάζεται το Βαρβάκειο που οραματίσθηκε ο εθνικός ευεργέτης. Στα χρόνια που ακολούθησαν το Βαρβάκειο συνδέθηκε με την αριστεία των μαθητών, την μετεκπαίδευση των καθηγητών, τους κοινωνικούς αγώνες. Από τις τάξεις του αποφοίτησαν χιλιάδες μαθητές που διακρίθηκαν στις τέχνες και τις επιστήμες.

Το 1834, η πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους μεταφέρεται από το Ναύπλιο στην Αθήνα. Στην πόλη λειτουργούν δυο σχολεία. Το πρωτοβάθμιο αρρένων που έχει ιδρυθεί από τους Αμερικανούς King, Robinson και Hill και το αντίστοιχο παρθεναγωγείο Θηλέων για τις κόρες των εύπορων οικογενειών. Η μεταφορά της πρωτεύουσας σηματοδοτεί την έναρξη λειτουργίας των διοικητικών θεσμών της εκπαίδευσης. Το 1834 δημιουργείται το Υπουργείο Παιδείας, ο πρώτος αρμόδιος για τα εκπαιδευτικά θέματα φορέας.

Το 1843 ενεργοποιείται μετά από πολλαπλές διαπραγματεύσεις με την δημόσια γραφειοκρατική διοίκηση της οθωνικής περιόδου το κληροδότημα του Βαρβάκη για ανέγερση λυκείου στην πρωτεύουσα της χώρας. Μετά από 13 χρόνια αναζητήσεων, το 1857 θεμελιώνεται στην οδό Αθηνάς το σχολείο. Πρωτολειτουργεί το 1859-60 και συμπίπτει με τα «Σκιαδικά», που ξεκίνησαν σαν ανώδυνες σχολικές εκδηλώσεις όταν οι μαθητές αποφάσισαν να φορούν ευτελή ψάθινα σκιάδια ώστε να δώσουν το καλό παράδειγμα της αποστροφής προς την πολυτέλεια. Τα «ανώδυνα» γεγονότα οδηγούν τον Όθωνα στην έξωση το 1862. Το 1880 στην Ελλάδα βασιλεύει ο Γεώργιος ο Α΄, το Βαρβάκειο χωρίζεται σε τέσσερα σχολεία κλασικής κατεύθυνσης και το 1886 ιδρύεται το Βαρβάκειο πρακτικό Λύκειο στην οδό Βουλής.

Κοντά στα τέλη του 19ου αιώνα ο αριθμός των μαθητών στα αθηναϊκά δημόσια σχολεία έχει αυξηθεί εντυπωσιακά. Στις αρχές του 20ου αιώνα η Αθήνα έχει 130.000 κατοίκους και συγκλονίζεται από τις μαθητικές και φοιτητικές ταραχές που τελείωσαν αφήνοντας πίσω τους οκτώ νεκρούς με αφορμή το γλωσσικό ζήτημα.

Τις δεκαετίες που ακολουθούν, η Ελλάδα βρίσκεται πολλές φορές διχασμένη, κυκλοφορεί η εγκύκλιος περί της τιμωρίας των μαθητών που αναμειγνύονται στα πολιτικά και η πρωτεύουσα αποκτά το πρώτο γυμνάσιο θηλέων. Το 1921, το Βαρβάκειο Πρακτικό Λύκειο χαρακτηρίζεται «πρότυπο».

Στην ταραγμένη κατοχική Αθήνα, οι σκελετωμένοι μαθητές συνεχίζουν με μεγάλο κόπο και δυσκολία τις σπουδές τους. Το Βαρβάκειο χρησιμοποιείται ως καταφύγιο αντιαεροπορικής προστασίας, για πρόχειρο νοσοκομείο για κατάλυμα των βοβμόπληκτων του Πειραιά, προτού καταστραφεί σχεδόν ολοσχερώς από πυρκαγιά το 1944. Ένα σπουδαίο δείγμα αρχιτεκτονικής χάνεται για πάντα. Το σχολείο μετακινείται και φιλοξενείται στην πλατεία Κουμουνδούρου, στην οδό Μέτωνος και στην οδό Κωλέττη. Το κτίριο της οδού Αθηνάς κατεδαφίζεται τελικά και το 1957 το δημόσιο θα παραχωρήσει στο Βαρβάκειο Ίδρυμα οικόπεδο στο παλιό Ψυχικό για την ανέγερση καινούργιου διδακτηρίου.

Το 1978 είναι η πρώτη χρονιά που εισάγονται κορίτσια στο Βαρβάκειο. Από το Βαρβάκειο αποφοίτησαν διαπρεπείς προσωπικότητες, όπως ο Γεώργιος Δροσίνης, ο Ιωάννης Κονδυλάκης, ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Κωνσταντίνος Δοξιάδης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Αλέξανδρος Παπάγος, Κωνσταντίνος Τσάτσος, Κώστας Αξελός, Γιάγκος Πεσμαζόγλου, Βλάσης Κανιάρης, Αντρέας Φραγκιάς, Τίτος Πατρίκιος, Φρέντυ Γερμανός.

Το υλικό προέρχεται από το Λεύκωμα "150 χρόνια Βαρβάκειο, η σχολική ζωή σε ένα ιστορικό κτίριο".



Τρίτη, 5 Δεκεμβρίου 2017




Αναστάσιος Παλατίδης (1800 -1848)

Γεννήθηκε στο Μελένικο και πέθανε στη Βιέννη. Θάφτηκε στο νεκροταφείο Sankt Marx, ιδιοκτησίας των δυο ελληνικών εκκλησιαστι¬κών Κοινοτήτων της Βιέννης. Έβγαλε την τετρατάξια Αστική σχολή Μελενίκου, εξακολούθησε τα μαθήματα στα Ιωάννινα, τελείωσε το Γυμνάσιο στο Βουκουρέστι και μετά πήρε το δίπλωμα της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Διετέλεσε πρόεδρος της βιεννέζικης ιατρικής συνδιδακτορίας και ιδιαίτερος γιατρός τής αυτοκρατορικής οικογένειας των Αψβούργων (διαδέχτηκε το γιατρό της Αυλής βαρόνο Γκράγκερ, του οποίου υπήρξε μαθητής). Τα τελευταία του 18 χρόνια εργάστηκε ως γιατρός του δημοσίου στη Βιέννη. Πνεύμα φιλελεύθερο και ανήσυχο, που διαπνέονταν από ευλαβικό έρωτα προς την πατρίδα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους φωτεινούς εκείνους προδρόμους πού συνετέλεσαν αποφασιστικά στη μόρφωση των ομογενών και στην ηθική αναγέννηση του έθνους.

Απ' τη Βιέννη, μυστικό ορμητήριο φιλελλήνων, μα και σκοτεινό μισελληνικό κέντρο της εποχής εκείνης, παρακολουθούσε άγρυπνος τις σκληρές δοκιμασίες του Ελληνικού γένους και δεν έπαψε να μεριμνά για την αναπτέρωση και τη σωτηρία του. Ανάμεσα στους αγώνες του σπουδαίος θεωρείται και αυτός που έκανε για να απαλλαχτεί το Μελένικο απ' την τυραννική διοίκηση του σατράπη Μουστάμπεη, ένα δε σχετικό υπόμνημα του προς το σουλτάνο Μαχμούτ τον Β', το υπογράφουν και οι αδελφοί Αναστάσιος και Κωνσταντίνος Χρηστομάνου.

Έγραψε διάφορα βιβλία, ιστορικά, εκπαιδευτικά, ιατρικά και την σπουδαία πραγματεία: «Υπόμνημα ιστορικόν περί της αρχής και προόδου και σημερινής ακμής τού εν Βιέννη ελληνικού συνοικισμού». Εκδόθηκε στη Βιέννη (τυπογραφεία Α. Μπένκου) το 1845.

Άφησε όλη την περιουσία του στο «Κοινόν» Μελενίκου, για τα σχολεία του. Το «αγαθοεργό κληροδότημα» περιλάμβανε 26 μετοχές της Εθνικής Τραπέζης Ελλάδος σε μετρητά, τζιβαϊρικά και ειδίσματα, λόζια και ακέραια (νομίσματα και χρεόγραφα) του βασιλικού δανείου του 1834, φιορίνια και κορώνες, κατατεθειμένα όλα στην Εθνική Τράπεζα Αυστρίας, καθώς και πολλά κινητά πράγματα. Εκτελεστές της διαθήκης όριζε Μελενίκιους εγκαταστημένους στη Βιέννη και διαχειριστές της κληροδοσίας: «την εκάστοτε εξάδα της κάπελας της κοινότητας ορθοδόξου εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Βιέννης».

Έτσι τα σχολεία Μελενίκου εξασφάλιζαν απ' τους τόκους του κληροδοτήματος (200 λίρες το χρόνο) για την συντήρησή τους ως το 1913. Από τότε (εκπατρισμός Μελενικίων), και ως σήμερα, οι ετήσιοι τόκοι (30.000 δραχμές) περιέρχονται στο Γυμνάσιο Σιδηροκάστρου (κτίστηκε με το κληροδότημα). Στη διαθήκη, που φυλάγεται στο Καισαρικό βασιλικό δικαστήριο του Λαντρέχτ (ανοίχτηκε 6-3-1848), σημειώνει σχετικά: «δια να αποδείξω εμπράκτως την ενδόμυχον και την επιθυμίαν μου δια την οποίαν απήλαυσα εκεί προκοπήν, εν ταύτω και την επιθυμίαν μου ότι συνεισφέρω κατά τας δυνάμεις μου εις την αύξησιν του γενναίου προς φωτισμόν της νεολαίας».

Για την προσφορά αυτή και γενικά για τις υπηρεσίες προς τη γενέτειρα του, ανακηρύχτηκε μέγας ευεργέτης της Κοινότητας Μελενίκου. Το μνημόσυνο του συνταυτίστηκε από πολλά χρόνια με το γιορτασμό των γραμμάτων στο Σιδηρόκαστρο και η τελετή αποτελεί ένα απ' τα πιο επίσημα γεγονότα της ακριτικής αυτής πόλης.

Πηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών
Δημοσιεύτηκε 20th November 2011 από τον χρήστη Athanasios Athanasiadis
Ετικέτες: ΣΕΡΡΑΪΚΗ ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ





Ευωδιές,
κελαηδίσματα,
κοάσματα,
μουγκρητά!
Κραυγές,
βογγητά,
αναστεναγμοί
πόνου ή ικανοποίησης.
Κι αυτός εκεί,
με τ’ αυτιά
και τα μάτια ορθάνοιχτα
να δέχεται
μ’ ευχαρίστηση όλους
τους εξωτερικούς επηρεασμούς.
Ζωντανός,
έτοιμος για νέες εμπειρίες.
Επιδεκτικός σε προσαρμογές,
άριστος κυνηγός
να ζητά με μανία
νέες γεύσεις,
νέους ήχους

Δευτέρα, 4 Δεκεμβρίου 2017



Αναστάσιος Πολυζωΐδης
Όταν βρεθεί κανείς στην όμορφη πόλη των Σερρών και περπατήσει απ’ τη μεριά της κεντρικής πλατείας (ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ) στην κεντρική οδό όπου το νεοκλασικό κτίριο της Νομαρχίας, προχωρώντας λίγο πιο κάτω απ’ αυτό το κτίριο, θα δει στην άλλη πλευρά του δρόμου το νεοκλασικό κτίριο των Δικαστηρίων. Στα δεξιά του δικαστικού κτιρίου και μέσα σε μικρό πάρκο θα δει τη μαρμάρινη προτομή του Αναστασίου Πολυζωΐδη. Γράφει στην προτομή: ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗΣ 1802 - 1873 ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ.
Διαβάζει ακόμα κανείς στην προτομή, ότι στήθηκε στο έτος 1984, δηλαδή 150 χρόνια απ’ την πολύκροτη δίκη του Θ. Κολοκοτρώνη και άλλων αγωνιστών, στην οποία συμμετείχε ο Πολυζωΐδης ως Πρόεδρος του δικαστηρίου. Στη δίκη αυτή θ’ αναφερθούμε με περισσότερα λόγια πιο παρακάτω.
Σε κάποιο σημείο της προτομής διακρίνεται το όνομα ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ, που είναι ο δημιουργός του έργου και πρόκειται για ένα φημισμένο σύγχρονο γλύπτη και αρχιτέκτονα.
Το έργο έγινε με δαπάνη του Δικηγορικού Συλλόγου Σερρών, για να τιμηθεί ο Αναστ. Πολυζωΐδης, ως δικαστής ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ, ένας απ’ τους εξέχοντες Έλληνες ως προς την προσφορά στο έθνος και στο λαό, τέκνο της πόλης του Μελενίκου, που ήταν μια πόλη της ευρύτερης περιοχής των Σερρών.
Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ήταν έντιμος και φλογερός πατριώτης. Υπήρξε διακεκριμένος νομικός, πολιτικός και λόγιος. Ήταν πολύ μεγάλη η προσφορά του στο αγωνιζόμενο έθνος, στο συγκροτούμενο ελληνικό κράτος και στον ελληνικό λαό, όπως θα φανεί απ’ αυτά που θ’ αναφέρουμε σ’ αυτή την εργασία.
Να όμως που παρόλη τη μεγάλη αξία του και τη σημαντικότατη προσφορά του, είναι άγνωστος ή πολύ λίγο γνωστός ακόμα και στους πλείστους από εμάς τους νεοέλληνες, που έχουμε λάβει δευτεροβάθμια ή και παραπέρα εκπαίδευση.
Ας μην επεκταθούμε στο πώς και γιατί συμβαίνει αυτό. Το αντιλαμβάνονται, εξ άλλου, λιγότερο ή περισσότερο, οι αναγνώστες.
Ο Πολυζωΐδης γεννήθηκε το 1802 στην ελληνική πόλη Μελένικο της βορειοανατολικής Μακεδονίας. Η πόλη και η περιοχή αυτή ανήκει από το 1913 στο κράτος της Βουλγαρίας. Αξίζει ν’ αναφέρουμε κάτι παραπάνω για την πόλη αυτή.
Το Μελένικο αναφέρεται στην ιστορία απ’ τα βυζαντινά χρόνια (απ’ το 12ο αιώνα).
Είναι χτισμένο στις πλαγιές του όρους που ονομάζεται